Ömrün son akkordları. Onun qeyri-adiliyi fonunda zaman geriyə işlədi. O isə milyonlarla insanın içindən gələn azadlıq yanğısını hamıdan tez duydu, hamıdan qabaq üsyan elədi. Onun bu qeyri-adiliyi nədə idi? Hər şeydən öncə o doğulduğu İçərişəhərə hamı kimi baxmadı. Keçmişin qaranlıq tarixini, sirlərini, şirin nağıllarını əsrlərlə özündə gizləyib saxlayan bu qədim qara daşları oxuya bildi. Vaqif üçün İçərişhərin özünəməxsus həniri, minbərlərdən ucalan dua səsləri, dənizin bəzən pıçıltıya dönən, bəzənsə guruldayan ləpələri, daha nələr adi səslər olmadı. Və Vaqif İçərişəhərin qərinələrdən süzülüb gələn yeknəsək səslərini əsrin ən müasir musiqisinin ilk akkordlarına çevirdi. Təbii ki, İçərişəhərin bütün səsləri ilə yanaşı bu akkordlar sovet məhbəsi adlana bilən bir məmləkətdə azadlığa təşnə insanın arzularının, istəklərinin, üsyanının sədası idi. Beləcə məkanın mühafizəkar səsləri ilə zamanın azad çğırışının, keçmişlə gələcəyin, Şərqlə Qərbin harmoniyasından yeni bir simfoniya, muğamla cazın sintezi yarandı. Vaqif Mustafazadə bir çox ansambl yaratmışdır."Qafqaz", "Sevil" (1971) və "Leyli" (1979) Vaqif sözün əsl mənasında musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Əziz hərbçi olsa da, musiqi ilə son dərəcə bağlı bir insan idi, gözəl tar çalmağı bacarırdı. Anası Zivər xanım isə ilk azərbaycanlı pianoçu qadınlardan biri olub. Üzeyir bəy Hacıbəyov məktəbinin yetirməsi olan Zivər xanım gözəl pianist olmaqla yanaşı, muğamı bütün incəliyi ilə bilirdi. Belə bir ailədə böyüyən Vaqifin talantı, musiqiyə olan qeyri-adi bağlılığı qətiyyən təəccüblü deyildi. Bu fərqi hamıdan tez anası Zivər xanım duyur. Bu haqda Zivər xanım xatirələrində belə yazırdı: "Hələ Vaqfin beş yaşı olanda bir dəfə ona Səməd Vurğunun "Vaqif" poemasından bir parça oxudum. Üstündən bir qədər keçməmiş balaca Vaqif həmin parçanı olduğu kimi əzbərdən dedi. O zaman hiss etdim ki, Vaqif böyüyəndə qeyri-adi bir insan olacaq. Sonralar onun piano arxasında saatlarla çalışması mənim ümidlərimi doğrultdu".
   Uşaq yaşlarından oğlunu musiqiçi görmək istəyən ananın ümidlərini doğruldan Vaqif az keçməmiş onu heyrətləndirir. Özü də pianoçu olan, saatlarla çalmaqdan yorulmayan Zivər xanım Vaqifin az qala bütün gün ərzində pianonun arxasından bir dəfə də qalxmamasına təəccübünü, heyrətini, eyni zamanda sevincini gizlədə bilmir. Həqiqətən də Vaqif görünməyən bir inadkarlıqla işləyirdi. Bəzən barmaqları keyləşib işləməyənə qədər pianonun şirmayı dillərindən əl çəkmirdi. Onun bu inadkarlığı, yorulmadan işləmək əzmi sonralar onun dadına çatır. Azadlığın ilk akkordlarını səsləndirən Vaqif qarşısında bilə-bilə yaradılan çoxlu maneələri məhz bu keyfiyyəti sayəsində arxada qoya bilir. Onun yolunu kəsən maneələrin sayı çoxaldıqca, o, daha böyük əzmlə, inadkarlıqla yazıb yaradır. Vaqif Mustafazadənin yaradıcılıq yoluna nəzər salanda istər-istəməz öncə səfərlər diqqət çəkir. Vaqif ilk dəfə yolunu Tbilisidən salıb. Gürcü caz həvəskarlarının böyük maraqla və heyranlıqla qarşıladıqları Vaqif bir müddət Tbilisidə qalıb işləməyi qərara alır. Əslində, Vaqifin bu qərarını şərtləndirən bir çox amillər var idi. Başlıca məsələ orada onun musiqisinin başa düşülməsiydi. 1965-ci ildə Gürcüstan Dövlət Filarmoniyasında onun yaradıcılığında böyük rol oynayan "Qafqaz" caz triosunu yaradır. Bu ansambl son dərəcə çətin, məsuliyyətli bir dövrdə fəaliyyət göstərir. Çünki o illərdə Q. Lukyanov, N. Qromin, A. Kozlov və başqa sənətkarlar kvintet, trio və duetlərini musiqinin ən müxtəlif formalarında, məsələn xalq ahəngindən tutmuş sonorlu səslərin effektinə qədər sınayırdılar. Breqvadze, Kikabidze kimi solistlərlə çalışan Vaqif bu illərdə "Orera" ansamblına da dəvət alır. Yeri gəlmişkən, Vaqif Mustafazadə "Orera" ansamblında Elza Bandzeladze ilə tanış olur və onunla ailə quruq. Bu nikahdan Vaqifin ikinci övladı Əzizə dünyaya gəlir.1967-ci ildə Tallində ümumdünya caz festivalı keçirilir. Bu festivala dünyanın 3 mindən çox musiqiçisi qatılır. Onların arasında olan Vaqif Mustafazadə Gürcüstanı təmsil edir...
   Tallinin "Kalev" idman zalında bir-birinin ardınca səhnəyə çıxan məşhur caz ustalarının çıxışlarını böyük caz mütəxəssisi Velis Konoverin başçılıq etdiyi münsiflər heyəti qiymətləndirir. Dörd gün davam edən festivalın sonlarına yaxın heç kimin yaxşı tanımadığı cazmen səhnəyə çıxır. Və... "O insanı ki, mən sevirəm" əsərini ifa edən bu ifaçı tamaşaçıları sanki əfsunlayır. Əfsunlaşmış tamaşaçılar arasında birinci ayağa qalxan Yohanson olur. Heyrətindən təmkinini itirən Yohanson "öncə o, sonra mən qalib olacağam" deyə var səsi ilə qışqırır. V.Konover sonradan Vaqif Mustafazadənin çıxışının onda oyatdığı təəssüratı belə bölüşür: "Vaqif qeyri-adi pianoçudur. Dünya cazında ona bərabər musiqiçi tapmaq çətindir". Konover ömrü boyu onu tərk etməyəcək təəssüratın nəticəsi olaraq, Vaqif Mustafazadəni Tallində keçirilən növbəti caz festivalının da şəriksiz qalibi elan etmişdi. Tallində qazandığı böyük uğurdan sonra Vaqif Gürcüstana deyil, Azərbaycana döndü. Bu, qəribə bir dönüş idi. Vaqif Mustafazadə uğur qazandıqdan, dünayanın ən məşhur musiqiçiləri arasında fərqlənəndən sonra onu qiymətləndirməyən, ecazkar musiqisini eşitməzliyə vuran həmvətənləri arasına dönür. İlk vaxtlar Vaqifin uğuru anılsa da, az keçməmiş hər şey əvvəlki yerini alır: laqeydlik, biganəlik, soyuqluq... Vaqifsə bütün bunlara əhəmiyyət verməyərək, 1969-cu ildə Bakıda keçirilən caz festivalında nəyə qadir olduğunu bir daha sübut edir. Gerçəkliyi qəbul etmək istəməyənlər daha canfəşanlıqla onun əleyhinə təbliğat aparırlar. Vaqifin yaradıcılığını milli musiqimizə, muğama xəyanət kimi qiymətləndirənlər bununla da kifayətlənmirlər. Vaqifin televiziyada solo konsert vermək cəhdi dəfələrlə boşa çıxır. Vaqif bu ədalətsizliyin, haqsızlığın fövqündə dayansa da, gündən-günə gərilən əsəblər bir gün özünü büruzə verir. 29 yaşlı sənətkar ölümlə üz-üzə gəlir. Ancaq bu dəfə xəta sovuşur. Deyilənə görə, yatağa düşən Vaqif Mustafazadə hər gün anasından xahiş edir ki, "Bayatı-Şiraz" çalsın. "Anamın ifasında eşitdiyim "Bayatı-Şiraz" dünyanın ən gözəl melodiyasıdır" deyən Vaqif çətin günlərində də musiqiyə üz tutur.

M.C.Bağırov 1896-cı ildə Quba şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi qurtardıqdan sonra Petrovski (indiki Mahaçqala) şəhərində pedaqoji kursda təhsilini davam etdirmişdir. 1915-ci ildən sonra Xudat stansiyasındakı kənd məktəbində müəllim işləyir və elə o vaxtdan etibarən inqilabi işə qoşulur. Sonralar Qubaya gəlib ibtidai məktəbdə müdirlik edir. 1917-ci ilə qədərki müddət M.C.Bağırovun fəaliyyətinin ən mürəkkəb dövrüdür. Fevral burjua-demokratik inqilabına qədər, istərsə də sonra hansı partiyalara üzv olduğu barədə məlumat yoxdur. 1918-ci ildə M.C.Bağırov artıq Bakıda fəaliyyət göstərirdi. M.C.Bağırov Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulana qədər Qızıl Orduda müxtəlif rəhbər vəzifələrində işləyir, vətəndaş müharibəsi cəbhələrində vuruşur. Və onun ideya-mənəvi xarakterinin formalaşmasında fəaliyyətinin həmin dövrü əsas rol oynayır. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra M.C.Bağırov Qarabağa vilayət İnqilab Komitəsinin sədr müavini və hərbi İnqilab Şurasının müvəkkili göndərilir.
   1920-ci ilin payızında M.C.Bağırov Bakıya qayıdır və Azan diviziyasının hərbi komissarı təyin olunur. Sonralar bir sıra yüksək hərbi-siyasi vəzifələrə irəli çəkilir - ən böyük xidməti isə ondan ibarət olur ki, Azərbaycana milli qoşun hissələri yaratmaq kimi mühüm iş üzərində çalışır. Nəhayət, 1921-ci ilin fevralında o, ÇEKA-nın sədri təyin olunur və on ilə yaxın orada çalışır. 1929-cü ildə İranla sərhəddə başvermiş münaqişə zamanı M.C.Bağırov iranlıları təqib edir, bir nüçə kəndə od vurdurur və bu da beynəlxalq münaqişəyə səbəb olur. M.C.Bağırovu vəzifədən kənar edir və partiyadan çıxardırlar. M.C.Bağırov Moskvaya gedib birbaşa Stalinlə görüşür. Stalin onu partiyaya bərpa edib onu Zaqafqaziyaya Su təsərrüfatı İdarəsinin rəisi təyin edir. M.C.Bağırov 1932-ci ildə ÜİK (b) P MK-yanında marksizim-leninizm kursunu bitirdikdən sonra əvvəlcə bir müddət ÜİK (b) P MK-nın məsul təlimatçısı işləmiş, həmin ilin axırlarında isə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri təyin olunmuşdur. 1933-cü ildə M.C.Bağırov “ən yüksək posta” yiyələnir – Azərbaycan K (b) P MK və BK-nın birinci katibi seçilir. Onun ideya-mənəvi siması bu vaxta qədər formalaşmışdı: İnandığı həqiqəti nəyin gücünə olursa-olsun müdafiə etmək, yaşadıb inkişaf etdirmək!... M.C.Bağırov Lenin ordeni, 2 Qırmızı Bayraq ordeni, 2 Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1922-ci ildə Cəfər Cabbarlı şəxsən kameraya gedib onu azad edir, eynilə əziz Şərifi də.
   M.C.Bağırov o ictimai-siyasi iqlimin məhsulu idi. Onun yerində başqası olsaydı, fəlakətimiz daha dəhşətli ola da bilərdi. M.C.Bağırov adı bizim günlərdə təəssüf ki, ancaq mənfi emosiya doğurur – bu isə nəinki kütləvi təfəkkürü, hətta professional idrakın özünün də M.C.Bağırov fenomenini obyektiv öyrənməsinə mane olur. Əgər 40-cı illərin sonu, 50-ci illərin əvvəllərində M.C.Bağırovun özü azacıq imkan yaratsaydı, poeziyamızın da, nəsrimizin də, yəqin ki, əsas “ilham mənbəyi” olacaqdır... Mir Cəfər Bağırov heç zaman yerlipərəstlik, qohumbazlıq kimi xırdaçılığa, cılızlığa enməmişdir. O ki qaldı cəlladlığı, bu, sistemin hökmü, dövrün tələbi idi. İndi günahsız sayılan 37-ci il qurbanlarından hansı biri M.C.Bağırovun yerində olsaydı, başqaları ilə o təhər rəftar edərdi...
   1956-cı ildə mühakimə zamanı M.C.Bağırov özü barədə ölüm qərarını özü çıxardı, 17 dəqiqəlik son sözündə dedi ki, məni çarmıxa çəkib balta ilə doğramaq lazımdır... Əfv olunmaq üçün ərizə də vermədi. Amma obyektiv baxımdan qeyd etmək lazımdır ki, onun hakimiyyəti dövründə azərbaycanlı müasir ziyalı ordusu yarandı. 1942 və 1948-ci illərdə iki dəfə azərbaycanlı dörd-beş milyonluq əhalinin Orta Asiyaya sürgün olunmaqdan qurtardı. Müharibə vaxtı cəbhələrdə əsgərlərimizi qırılmaqdan xilas etdi... Bakı metrosu yalnız onun təkidilə və nüfuzuna görə layihələşdirildi. Qeyd edək ki, 1958-60-cı illərdə N.S.Xruşşov Bakı metrosunda işi dayandırmaq istəyirdi. O zaman da buna Nazirlər Sovetinin sədri Sadıq Rəhimov mane olmuşdu. Tarix nə qara parçaya ağ, nə də ağ parçaya qara yamağı qəbul etmir. M.C.Bağırov bütün günahlarıyla bərabər öz məfkurəsinin qatı fanatiki idi. Mühakimə göstərdi, hakimiyyətdə olduğu vaxtlardakı kimi qürurla baş prokuror Rudenko ilə kəllə-kəlləyə gəlirdi. Sınırdı, amma əyilmirdi. Markaryan, Qriqoryan, Borşov miskinliklə dörd əl-ayaq sürünə-sürünə göz yaşı töküb yalvardıqda o, vüqarını itirmirdi, əlini stola bərkdən vura-vura səsini ucaldırdı. Bir həqiqət var ki, M.C.Bağırovun yerində kim otursaydı, ondan on qat artıq olardı söz karyerası üçün...
   Böyük oğlunu orduya göndərdi. Müharibədə onu üçü alman hərbi təyyarəsi onun təyyarəsini qoparmağa götürürlər. Vəziyyətin çıxılmaz olduğunu görəndə təyyarəsini düşmən təyyarələrindən birinə çırpıb məhv edir, özü də məhv olur. M.C.Bağırov latın əlifbasını kiril əlifbasına keçirdi... Mir Cəfər Bağırov əslində bu məsələyə razı deyildi, amma vadar idi. Stalinin göstərişi idi. M.C.Bağırovun faciəsi milli təfəkkürün, milli planla əlaqədar iclasında Azneftin baş mühəndisi Qurgen Avantanyan azərbaycanlılardan, ruslardan kimin adı çəkilirsə, onları mənfi xarakteristika verib, erməniləri isə tərifləyirmiş. M.C.Bağırov bundan hirslənərək iclasdan sonra onunla danışacağını söyləyir. Qurgen iclasdan çıxan kimi birbaşa aerodroma, oradan da Moskvaya qaçmışdı və bir də Bakıya gəlməmişdir. Bir dəfə azərbaycanda qışın sərt keçdiyi vaxtlarda, respublikada yun üzrə planı yerinə yetirmək mümkün olmadı və o zaman M.C.Bağırovun göstərişi ilə yunçuluqla məşğul olan rayonları kənd-kənd gəzib, camaatın yorğanı, döşəyini çarpayısından dartıb çıxarıb yununu müsadirə etdilər və respublikanın yun planı da eləcə doldu.
   M.C.Bağırovun ürəyində heç bir nazikliyə, incəliyə, kövrəkliyə yer yox idi. M.C.Bağırov respublika maarif naziri Məmməd Cuvarlinski kinofoto sənayesi idarəsinin rəisi Qulam Sultanovu şəxsən özü güllələmişdi. 37-38-ci illərdə Mir Cəfər Bağırovun şəxsi rəhbərliyi və fəaliyyəti nəticəsində xalq düşməni kimi (10 minlərlə insan) ifşa olunub güllələndi. Bütün Azərbaycan 37-38-ci illərdən sonrakı Mir Cəfər Bağırovun əlində idi. Əlbəttə, Mir Cəfər Bağırovun özü də 37-38-ci illərdən sonrakı bütün yüksək vəzifəli partiya və dövlət xadimlər kimi yoldaş Stalinin ovcunda idi, amma yoldaş Stalinin özünün də Mir Cəfər Bağırova ehtiyacı var idi; bütün Azərbaycan Mir Cəfər Bağırovdan qorxurdu. Mir Cəfər Bağırov Azərbaycanın hökmdarı idi, amma əli-uzun idi, lazım olanda gedib Moskvaya da çatardı. 37-38-ci illərdə xalq düşməni kimi ifşa olunub güllələnmişlərin sırasında Ruhulla Axundov, Mikayıl Müşfiq, Əhməd Cavad, Hüseyn Cavid, Əliheydər Qarayev, Qəzənfər Musabəyov, Dadaş Bünyadzadə, Sultan Məcid Əfəndiyev, Ayna Sultanova, Hüseyn Rəhmanov, Həmid Sultanov, Məmməd Cuvarlı, Aleksandr Serebrovski, Vladimir Polonskoqo, Həmid Sultanov, Mixail Nikitin, İsa Dövlətov, Hüseyn Rəhmanov, Mixail Barinov və b. var idi.

Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin ən parlaq şəxsiyyətlərindən biri Tofiq Quliyev hələ sağlığında mahnı janrının aparıcı örnəyi olmuşdur.
   Tofiq Ələkbər oğlu Quliyev 7 noyabr 1917-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açıb.
Musiqi qabiliyyətinin tez üzə çıxmasına baxmayaraq, sistemli musiqi tə’liminə gec, 12 yaşında başlayır – o, Azərbaycan konservatoriyası nəzdində məktəbin fortepiano sinfinə daxil olur. Gələcək bəstəkarın yaradıcılıq biçiminə onun ibtidai musiqi nəzəriyyəsi üzrə müəllimi, professional musiqi təhsili alan ilk Azərbaycan bəstəkarı Asəf Zeynallının böyük tə’siri olmuşdur. Müəllimin məsləhətilə T.Quliyev 1931-ci ildə ilk əsərini – Azərbaycan poeziyasının fəxri M.Ə.Sabirin «Dərsə gedən bir uşaq» şe’rinə mahnı yazır.1934-cü ildə T.Quliyev Bakı konservatoriyasının fortepiano və dirijorluq fakültələrinə daxil olur, 1935-ci ildən isə onun Azərbaycan Dövlət dram teatrında dirijorluq fəaliyyəti başlanır.
   1938-ci ildən T.Quliyev Azərbaycan xalq musiqi nümunələrinin toplanması və yazılması işində fəallıq göstərir. Onun yazıya aldığı xalq mahnıları, rəqslər, muğamlar Azərbaycan folklorşünaslığını xeyli zənginləşdirmişdir.
Həmin ildə, Ü.Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə T.Quliyev bir neçə digər musiqiçi ilə Moskva Dövlət konservatoriyasına oxumağa göndərilir. Moskvada klassik musiqi ilə yanaşı T.Quliyev həmçinin estrada musiqisi və, xüsusən, caz ilə məşğul olur.
   1939-cu ildə ona və Niyaziyə Azərbaycan Dövlət estrada orkestrinin yaradılması tapşırılır. Beləliklə, Niyazi, Pərviz Rüstəmbəyov və bir neçə digəri ilə yanaşı T.Quliyev Azərbaycanda caz sənətinin əsasını qoymuşdur.
1948-ci ildə T.Quliyev 2-ci dünya müharibəsi ilə bağlı Moskva konservatoriyasında dayandırılan təhsilini dirijorluq və bəstəkarlıq fakültələrində davam etdirir və 1954-cü ildə konservatoriyanın aspiranturasını dirijorluq sinfi üzrə uğurla bitirir.
   Həmin illər T.Quliyev dirijor kimi çıxış edir. Bir sıra simfonik və kamera-instrumental əsərlər yaratsada, onun parlaq uğurları teatr və kinematoqrafa aiddir. Lakin, Tofiq Quliyevin yaradıcılığında ən aparıcı janr – mahnıdır. Onun mahnıları nəinki Azərbaycanda, hətta ölkənin xaricində də geniş şöhrət qazanmışdır. Bu dövr üçün bəstəkarın özəl yaradıcılıq dəst-xətti biçimlənir, yaratdığı yeni üslubda milli-folklor əsası Avropa professional musiqi məktəbinin və Amerika cazının ən’ənələri ilə üzvi şəkildə uyuşur.
   1954-cü ildə T.Quliyev pedaqoji fəaliyyətə də başlayır – Azərbaycan Dövlət konservatoriyasında opera və orkestr sinifləri aparır. 1958-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət filarmoniyasının bədii rəhbəri, 1961-ci ildə isə direktoru vəzifəsinə dəvət olunur.
   Yaradıcılığıyla yanaşı T.Quliyev həmçinin geniş ictimai fəaliyyəti ilə də seçilir. O, bir çox xarici ölkələrlə mədəni əlaqələrin yaradılmasında fəal iştirak edir.
   Azərbaycan SSR xalq artisti (1964). Azərbaycan əməkdar incəsənət xadimi(1958). 1957 ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, 1968 ildən katibi. 1961 – 64 Filarmoniyanın direktoru. 1958 – 59 isə bədii rəhbəri olmuşdur.Bəstəkarın xıdmətləri dəfələrlə ən yüksək dövlət mükafatları ilə qeyd olunmuşdur. 2 Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və “Şərəf nişanı” ordeni ilə təltif edilmişdir.
Tofiq Quliyev Azərbaycan Estrada musiqisinin yaradıcılarındandır. 1941 – 45 müharibə illərində “Öldü bar Döndü Yoxdur” sonrakı dövrlərdə “Neftçilər mahnısı”, “Qızıl sünbül”, “Azərbaycan” lirik mahnılardan isə “Sənə də qalmaz, “ İlk bahar” , “ Sevgilim” , “ Sən mənim, mən sənin” , “ Axşam görüşlərinə” , “ Bəxtəvər oldum” , mahnılarının müəllifidir. Tofiq Quliyevin kino musiqisinin inkişafında da rolu vardır. O, “Sevimli mahnı”, “ Görüş” , “Qızmar günəş altında ” , “Ögey ana ” , “ Telefonçu qız” , “Belə ada da vardır ” , “Nəsimi ” , və s. filmlərə musiqi bəstələmişdir. Tofiq Quliyev “Aktrisa ” (1943) , “Qızıl axtaranlar ”(1963) , “Sənin bircə sözün ” (1967), “ Tahirin süqutu”(1972), “Sabahın xeyir Ella ”(1973) operettalarının müəllifidir.
   1969-cu ildən 1979-cu ilə gədər T.Quliyev birinci katib vəzifəsində Azərbaycan bəstəkarlar ittifaqına rəhbərlik edirdi. 1990-cı ildən isə o, ömrünün son günü – 2000-ci il oktyabrın 4-nə kimi Azərbaycan bəstəkarlar ittifaqının İdarə heyətinin sədri vəzifəsində çalışırdı.

Azərbaycan bəstəkarı. “Ürək çalarlar”(1944), “Gözün aydın”(1946), “Sevil”(1953), “Azərbaycan suitası”(1950), “Azərbaycan kapriççosu”(1961), “Azərbaycan qravurləri”(1977) ,“Ulduz”, “Gülərəm gülsən”, “Azərbaycan elləri”, “Mən səni araram”, “Reyhan”, “Gülür ellər” və s. romans və mahnıların müəllifidir. “Səhər”, “Böyük dayaq”, “Mən ki gözəl deyildim” və s. kinofilmlərinə musiqi bəstələmişdir. “Min bir gecə”(1979) baletini yazmışdır.  

 İlk musiqi təhsilini Gəncədə alan F.Əmirov Bakıya gələndən sonra, orta ixtisas musiqi məktəbinin bəstəkarlıq sinifində oxuyub. Burada ona dövrünün tanınmış bəstəkarları və istedadlı müəllimləri dərs deyiblər. Konservatoriyadakı təhsil illərində isə musiqinin incəliklərinə professor Zeydmanın rəhbərliyi ilə yiyələnir. Eyni zamanda ölməz Ü.Hacıbəyovun yaradıcılığı ilə dərindən tanış olur. Özünün yazdığı kimi, onun yaradıcılığına həm də məşhur bəstəkar Çaykovskinin böyük təsiri olmuşdur. «Bu əsəri yazdığım, yaratdığım müddətdə mən öz üzərimdə iki dahi bəstəkarın təsirini açıq-aydın hiss edirdim: Üzeyir bəy və Çaykovski. Məhz Üzeyir Hacıbəyovun xalq musiqisindən qidalanan mükəmməl operalarını, onun insani xüsusiyyətlərini, Çaykovskinin yaradıcılığını dərindən dərk edərək mən öz operamda («Sevil»dən söhbət gedir. O.A.) bu iki başlanğıcın qovuşmasına nail oldum».
F.Əmirov Dövlət Konservatoriyasında təhsil aldığı illərdə artıq yaxşı bəstəkar kimi tanınmışdı; «Ürək çalanlar» (M.S.Ordubadi), və «Gözün aydın» (M.Əlizadə) operettalarına musiqi bəstələmiş, fortepiano əsərləri, variasiyalar yazmışdı.
Faşizm əleyhinə Dünya müharibəsinin iştrakçısı olmuş F.Əmirov kontuziya aldığından ordudan vaxtından əvvəl tərxis edilir. 1948-ci ildə Dövlət Konservatoriyasını bitirir. Bundan sonrakı həyatı, yaradıcılığının böyük bir hissəsi musiqi mədəniyyətimizin inkişafına, onun daha da şöhrətlənməsinə həsr olunur. «Sevil» operası və «Min bir gecə» baleti F.Əmirov yaradıcılığında mühüm yer tutur. «Sevil» operası (C.Cabbarlının eyni adlı pyesi əsasında) insan arzularının lirik səpkidə, yığcam şəkildə, milli ruhda ifadəsinin ecazkar nümunəsidir. Bu operanın 1963-cü ildə Niyazinin rəhbərliyi ilə Moskvada P.İ.Çaykovski adına Konsert zalında Ümumittifaq Radiosu və Televiziyasının simfonik orkestrinin xoru və solistləri tərəfindən rus dilində ifa olunmasını, 1977-ci ildə Səmərqənddə tamaşaya qoyulmasına, 1970-də ekranlaşdırılmasını təsadüfi saymaq olmaz

Peşəkarlıq onun yaradıcılığının bütün sahələri üçün eyni dərəcədə səciyyəvidir. «Nizami» simli simfoniyası böyük şairin fəlsəfi görüşlərini, dünyagörüşünü musiqi dili ilə vermək baxımından indi də dəyərini saxlayır. Musiqinin təsiri, dinləyici əhvalında fəlsəfi-lirik ovqat yaratmaq gücü bəstəkarın qarşıya qoyduğu məqsədə necə məharətlə çatdığını göstərir.
Simfonik muğam janrı F.Əmirovun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Bu janrdakı uğurları bir daha sübut edir ki, F.Əmirov muğamlarımızın sonsuz imkanlarını yaxşı duyub və onlardan səmərəli istifadə edib. Məhz muğamlara müraciətin, onlardan yaradıcılıqla istifadənin nəticəsidir ki, «Şur» və «Kürd ovşarı» simfonik muğamları əvəzsiz musiqi nümunələrinə çevrilib. Bəstəkar təxəyyülü, obrazlı musiqi təfəkkürü adı çəkilən muğamlara ikinci həyat vermiş, onların bəşəri sevgiyə layiq olduqlarını təsdiqləmişdir. Muğamların—təksəsli musiqinin simfonik janrda işlənilməsində böyük bəstəkar həmişə bir cəhəti diqqət mərkəzində saxlamışdır: muğam ruhunu qorumaq. Bəlkə bunun nəticəsidir ki, F.Əmirovun «Şur», «Kürd ovşarı», «Gülüstan-Bayatı-Şiraz» simfonik muğamları dinlənilən, başa düşülən, sevilən, insan əhvalına təsir edən əsərlər olaraq qalır. Bu əsərləri dinləyərkən adam muğamlarımızın keçdiyi acılı-şirinli tarixi yaşayır. Onun dünya musiqi mədəniyyətində tutduğu mövqeyi qavrayır.
Xalq musiqisi ilə professional musiqinin vəhdəti F.Əmirov yaradıcılığı üçün səciyyəvidir. Bu cəhətdən «Azərbaycan suitası», «Azərbaycan kapriççosu», «Simfonik rəqslər», «Azərbaycan qravürləri» əsərləri daha parlaq nümunələrdir. Əgər birinci əsər («Azərbaycan suitası») aşıq musiqisi ruhunda köklənibsə, ikincinin («Azərbaycan kapriççiosu») mayasında birbaşa simfonik muğam əhvalı dayanıb. Bu əsərlərin hər birinin ruhu, canı, qanı və ən nəhayət, adı bəstəkarın xalqa bağlılığından, bu xalqın mədəniyyətini musiqi nümunələri əsasında dünya arenasına çıxarmaq, onu tanıtmaq, sevdirmək istəyindən xəbər verir. F.Əmirovu ölməzləşdirən amillərdən biri də elə budur, - desək, səhv olmaz.
   F.Əmirov instrumental konsert janrına müraciət edən və bu janrda dəyərli əsərlər yaradan ilk Azərbaycan bəstəkarlarındandır. Onun fortepiano və skripka ilə orkest üçün və fortepiano ilə xalq çalğı alətləri üçün konsertində (A.Babayevlə birlikdə) xalq mahnılarının, zəngin xalq rəqslərinin imkanlarından yaradıcılıqla istifadə olunmuş, lakin bu janr üçün səciyyəvi olan üslub, ritm, ahəngdarlıq qorunmuşdur. Bəstəkarın «Gülərəm, gülsən», «Azərbaycan elləri», «Ulduz», «Mən səni araram» kimi romans və mahnıları instrumental musiqi janrında bəstələnmiş əsərlərdir. Bu əsərlər bəstəkarın xalq musiqisini, Azərbaycan tarixini, folklorunu dərindən bildiyini, yaradıcılığında onlardan məharətlə bəhrələndiyini göstərir.
F.Əmirovun simfonik muğamları dünyanın bir çox məşhur dirijorlarının repertuarında yer tutmuş və əzəmətli konsert salonlarında ifa olunmuşdur.
F.Əmirov təkcə bəstəkar kimi məşhurlaşmamışdır. O, musiqi tariximizin görkəmli tədqiqatçısı, tələbələri tərəfindən indi də dərin ehtiramla xatırlanan müəllim, ictimai-siyasi xadim olmuşdur. onun «Musiqi düşüncələri» adlı əsəri bu cəhətdən dəyərli fikirlər toplusu, musiqimizin, bütövlükdə mədəniyyətimizin inkişafı ilə bağlı düşüncələrin toplandığı mənbədir. F.Əmirov tədqiqatlarında həmişə xalq musiqimizdən müasir şəraitdə istifadə məsələsinə, mahnı janrının milli ruhda daha da zənginləşdirilməsinin vacibliyinə geniş yer vermişdir. Musiqi yaradıcılığında, bəstəkarlıq sahəsində, tədqiqat işində bu qədər zəngin irs qoymuş F.Əmirov Azərbaycan dünyasını bir çox konsert salonlarında təmsil edib.