Azərbaycan dilindən qorxurlar

İranın Şərqi və Azərbaycan ostanları adlandırdığı Güney Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrində Azərbaycan dili və ədəbiyyatının tədrisinə çox ciddi maneələr yaradılır.

4 ay əvvəl Təbriz Dövlət Universitetində Azərbaycan türkcəsində dil və ədəbiyyat fənninin tədris saatları əvvəlcə 10 dəfə azaldılıb, sonra isə ümumiyyətlə, ləğv edib.
Ərbədildəki Mühəqqiq Universitetində də müvafiq bölmənin yaradılmasına İran Təhsil Nazirliyir icazə verməyib.

İranın "Ali təhsil haqqında" qanununa görə, beşillik təhsil sisteminin genişləndirilməsi çərçivəsində Azərbaycan türkcəsində dil və ədəbiyyat bölmələrinin yaradılması nəzərdə tutulsa da, Xoydakı əyalət universiteti istisna olmaqla, heç bir ali təhsil müəssisəsində bu qərar yerinə yetirilmir.

İranın təhsil nazirliyi tələbələrin Azərbaycan dilində siyasi elmlər, informatika, jurnalistika, beynəlxalq əlaqələr, kibernetika, iqtisadiyyat, sosial və siyasi elmlərin də tədris olunmasına qarşı çıxıb.

Xatırladaq ki, siyasi elmlər, informatika, jurnalistika və beynəlxalq əlaqələr əslində Güney Azərbaycanının universitetlərindən heç birində indiyədək yaradılmamışdı.
Bu arada İranın hakimiyyət dairələri ABŞ-ın Kaliforniya Universitetinin aspirantı Eşa Möminini pullu zəmanətə buraxıb. ABŞ və İran vətəndaşı olan 28 yaşlı Mömini İrana informasiya toplamağa gəlmişdi. O, qadın hüquqları uğrunda mübarizəyə həsr olunmuş dissertasiya yazır.

Qız oktyabrın 15-də "yol hərəkəti qaydalarını pozmaq"da suçlanaraq həbs olunub, daha sonra isə ona qarşı "ölkənin milli təhlükəsizliyinə təhdid yaratmaq və rəhbərliyi tənqid etmək" ittihamları irəli sürülüb.

Möminin atasının dediyinə görə, qızını azad etmək üçün ondan $200 min istəndiyi üçün Tehrandakı evini girov qoyub.

Rusiya təyyarələri Ermənistana Azərbaycan ərazisindən uçur

Gürcüstan rus təyyarələrinə xidmət göstərməkdən imtina edib Gürcüstan aeronaviqasiya xidməti Rusiyanın “Volqaaviaeksport” aviaşirkətinin Volqoqrad-İrəvan reysi ilə üçan təyyarəsinə xidmət göstərməkdən imtina etdiyin görə, təyyarə Ermənistana Azərbaycan ərazisindən uçub. Lent.az-ın “Regnum” agentliyinə istinadən verdiyi məlumata görə, Ermənistan təyyarələri Rusiyaya Gürcüstan ərazisindən keçməklə uçuşları davam etdirirlər. Rusiya tərəfi bildirir ki, təyyarənin pilotları Tiflisin imtinasından sonra İrəvana Azərbaycan ərazisindən uçmaq barədə qərar qəbul ediblər. Gürcüstan avianaviqasiya xidməti onlara hava məkanından istifadənin məhdudlaşdırılması ilə bağlı rəsmi informasiya verməyib. Qeyd edək ki, məhdudiyyət Cənubi Osetiya uğrunda döyüşlər zamanı tətbiq edilib və sonradan aradan qaldırılıb. Rusiyanın hava hərəkətinin təşkili Dövlət korporasiyası gürcü tərəfinə bununla bağlı rəsmi sorğu göndərdiyini, lakin müraciətə cavab verilmədiyini bildirib. “Aeroflot”un İrəvan nümayəndəliyindən bildiriblər ki, şirkət hələ avqustun 9-da Gürcüstan ərazisindən hava uçuşlarını dayandırıb. Öz növbəsində “Armavia”nın mətbuat katibi Nana Avetisova Ermənistan təyyarələrinin Gürcüstanın hava məkanından istifadəsi ilə bağlı problem yaranmadığını vurğulayıb: “Armavia”nın təyyarələri Gürcüstanın hava məkanından istifadə etməklə Rusiyaya uçuşları davam etdirirlər”.  

AZƏRBAYCAN MƏBƏDLƏRİ

Tarixən Azərbaycan böyük bir sahədə - Qafqaz dağlarından başlayıb müasir İrandakı Səfidrud çayı arasındakı ərazidə yerləşirdi. Azərbaycan ərazisindən karvan yolları, o cümlədən Şumer, Assuriya, Yunan, Roma, İran, Türk, Hind, Çin və s. kimi qədim sivilizasiyaları birləşdirən Böyük İpək Yolu keçirdi. Bu sivilizasiyaların hər biri öz mədəniyyətini və etiqadını güclə, yaxud “xoşluqla” Azərbaycanda yaymağa can atırdı. Azərbaycan bu gün özünə doğmalaşmış İslam dinini qəbul edənə qədər demək olar ki, dünyanın bütün dinlərindən keçmişdir. Qərbdən Bizans, cənub-qərbdən Suriya Azərbaycanda xristianlığı, cənubdan, cənub-şərqdən İran zərdüştlüyü, şimaldan Xəzərlər iudaizmi yaymağa cəhd göstərirdi, Səlcuqlar, Türk-monqollar isə özləri ilə buddizmi gətirmişdilər. Çox vaxt məbədləri əhalinin əsas hissəsinin dini qəbul etməsindən, yaxud da onun dövlət dini elan olunmasından çox-çox əvvəl inşa etməyə başlayırdılar. Belə ki, tək Qafqazda deyil, bütün xristian aləmində ən qədim abidələrdən sayılan Şəkinin Kiş kəndindəki xristian məbədi Qafqaz Albaniyasının xristianlığı qəbul etməsindən xeyli əvvəl tikilmişdi. “Avesta”da adı çəkilən Təxti-Suleymandakı odlar məbədi zərdüştlüyün ən qədim abidələrindən biri olmaqla bərabər, həm də ən çox sayılanı idi. Özlərinin məşhur məbədləri olmasına baxmayaraq, Sasani şahənşahlarının tacqoyma mərasimləri bu məbəddə keçirilirdi. Yampolski Azərbaycanı zərdüştlüyün papalıq vilayəti adlandırırdı. Belə vilayətlərdən biri, özündə Qobustan və Abşeronu birləşdirən və hazırda Suraxanıda fəaliyyətdə olan Atəşgah məbədi, qədim odlar məbədi və odlar mehrabının qalıqları tapılan Bakı rayonu idi. Zaqatala rayonunda eramızın əvvəllərində çox unikal qayaüstü məzdəkizm abidəsi günümüzədək gəlib çatmışdır. Qarabağda, Şəki-Zaqatala rayonunda, həmçinin Qazax rayonunda xristianlığın çoxlu məbədləri qalmışdır. İlk dəfə İlhanilər tərəfindən inşa edilmiş çoxlu Budda məbədləri sonradan İslamı qəbul etmiş xələfləri tərəfindən dağıdılmışdı. Qədim yəhudi məbədi qalmamışdır. Dağ yəhudilərinin bu gün də Qubada fəaliyyətdə olan ilk sinaqoqu XIX əsrin sonlarında tikilmişdir. Ərəb müsəlman dünyasından xaricdə ən qədim məscidlər Azərbaycanda inşa edilib, bu günümüzədək qalmışdır. Yuxarıda deyilənlərlə əlaqədar çoxları Azərbaycanı Allah tərəfindən xeyir-dua verilmiş ölkə hesab edirdilər: O, (Azərbaycan ölkəsi) bəxtiyar ölkələrdən biridir, Onda günəş idrakı parladı Bu ölkə Allahdan xeyir-dua alıb O, peyğəmbərlərin və müqəddəslərin mehrabıdır. Gənc, müstəqil Azərbaycan qarşısında bu günümüzədək gəlib çatmış zəngin irsi bərpa edib qorumaq kimi məsul və şərəfli vəzifə dayanır. Jurnalın bu nömrəsi Azərbaycan məbədlərinə həsr olunmuşdur. Biz gələcəkdə də bu problemə qayıdacaq və oxucularımızı bu mövzularla tanış edəcəyik.